Fijne Kerstdagen en een Gelukkig Nieuwjaar

Er zijn weinig feesten zoals Kerstmis die al zo vroeg in je leven een indruk achterlaten die je jezelf op latere leeftijd nog steeds kunt herinneren. Kerstliedjes vormen een onderdeel van mijn herinneringen aan Kerstmis vanaf mijn vroegste jeugd. Ze vormden een deel van de sfeer, ook al waren de teksten vaak als kind een raadsel voor me, maar dat was niet ongewoon, de psalmversjes en gezangen uit mijn kindertijd blonken ook niet uit in transparantie.

Toen ik gitaar ging spelen, vond ik begin jaren tachtig een klein bundeltje kerstliedjes van de hand van Peter Gerits, een compleet onbekend arrangeur die een aantal duidelijke tweestemmige zettingen had gemaakt van bekende kerstliedjes. Ze waren goed te spelen, zonder er jaren op te moeten studeren. John Duarte, een twintigste-eeuwse gitaarcomponist die veel arrangementen van volksmuziek maakte, had een bekende uitspraak: Mensen vinden het altijd leuk dat je iets speelt dat zij kennen. Met dat in het achterhoofd pikte ik het bundeltje op.

De liedjes gingen deel uitmaken van de Decembertraditie. Iedere Kerstmis speelde ik ze bij het kerstdiner van mijn schoonfamilie, en ook na de dood van mijn schoonmoeder in 2001 bleef ik ze elk jaar weer pakken, ook al werd het publiek daarbij wat minder talrijk. In 2014 was mijn publiek de microfoon: ik heb ze opgenomen op CD bij wijze van kerstgroet. Je vindt de stukjes achter deze tekst, dus dat wordt even scrollen.

De titel van de CD –Kerstliedjes op Zolder- heeft te maken met de plaats van mijn speelstek, namelijk op de zolder van ons huis. In het volgende vind je een paar notities over de liedjes en mijn herinneringen daaraan.

Gloria in Excelsis Deo

Engelkens door het Luchruim Zweven/Zongen zo blij, zo wonderzacht…

Zo begon dit liedje in mijn herinnering. Dat sprak mij als kind erg aan en stimuleerde de fantasie, Engelen waren magische wezens waar ik weleens over droomde. Pas later begreep ik op het Gymnasium rationeel wat Gloria in Excelsis Deo betekende, het was domweg Latijn. En ik vond uit dat de tekst van het liedje ook nog eens denominatie afhankelijk was. Iets dat overigens voor veel kerstliedjes geldt!

Komt allen Tezamen

Komt allen tezamen, jubelend van vreugde/Komt nu, o komt nu naar Bethlehem

Dit is een kerstliedje dat me aan de kerkdiensten van vroeger deed denken. Tezamen komen, inderdaad, jubelen van vreugde iets minder (zwaarmoedigheid en schuldbesef kwamen eerst), behalve in de kerstdienst. De Kerstviering was opvallend blij en optimistisch. Er was sfeer, er brandden overal kaarsen en heel soms kreeg je chocolademelk met een kerstkransje na de dienst, of een mandarijn (dat was nog een bijzonderheid in die tijd!). Een schril contrast met de normale gang van zaken!

’t Is geboren, het Goddelijk Kind

't Is geboren het Goddelijk Kind/Komt, herders speelt op uw feestschalmeien

Een liedje dat ik leerde kennen via de prachtige LP Kerstliederen van Herman van Veen en Ton Koopman uit 1989. Zo leer je nog eens iets over oude muziekinstrumenten (feestschalmeien). Het klinkt dan ook feestelijk op een oude Franse melodie uit de negentiende eeuw.

Hoe leit dit Kindeke

Hoe leit dit kindeke hier in de kou/Ziet eens hoe alle zijn ledekens beven

Ik herinner me dat ik als kind bij het horen van het Kerstverhaal altijd medelijden kreeg met dat arme kindeke Jezus dat midden in een winternacht rillend van de kou in een kribje moest liggen. Wist ik veel dat het op die tijd in het Midden Oosten nog best warm kon zijn!

Er is een Roos ontsprongen

Er is een roos ontsprongen, uit ene zuiv're stam…

Ik begreep als kind niks van dit liedje. Waarschijnlijk kwam dat ook omdat het een beetje klonk als de andere psalmen en gezangen die ik vroeger hoorde, zoals bijvoorbeeld het kerstlied Daar is uit ’s werelds duistere Wolken. Pas later krijgt de tekst ook een wat wrangere lading dan je van een hoopvol kerstlied zou verwachten, als je denkt over alle problemen en ellende die het begrip zuiv’re stam (heeft) veroorzaakt. Nou net iets wat niet bij de kerstgedachte hoort!

Nu zijt wellekome

Nu zijt wellekome Jesu, lieve Heer/Gij komt van alzo hoge, van alzo veer..

Een stukje magie uit de kindertijd, ieder kind heeft wel een fantasie over de hemel, en dat die ver weg is, dat hoort daarbij. Op de een of andere manier probeerde je dat beeld wel met je waarnemingen van de werkelijkheid te combineren, dus kreeg je iets als boven de wolken en boven de sterren, een soort hemelse sferenmodel als je bijvoorbeeld in spirituele tradities zoals de Gnostiek of de Joodse Kabbala tegenkomt.

Daar komen in het lied dan nog de termen Aardrijk en Kyriëleis bij. De eerste begreep ik toen ik Aardrijkskunde kreeg op de lagere school, voor de tweede term Kyrie EleisonHeer ontferm u – moest ik eerst een jaartje Grieks hebben gehad op het Gymnasium.

De Herdertjes lagen bij Nachte

De herdertjes lagen bij nachte/Zij lagen bij nacht in het veld..

Een mooi recht-toe-recht-aan kerstlied dat goed aansluit bij het Kerstverhaal en nog aangeeft dat we de datum van het Kerstfeest goed gekozen hebben (Het liep tegen het nieuwe jaar). Of dat historisch klopt, is nog maar de vraag, want rond het Jaar Nul begon bij de Romeinen het nieuwe jaar weliswaar in Januari (ook al was dit pas een goede vijftig jaar het geval, voor de Juliaanse kalender begon het nieuwe jaar in maart) maar het nieuwjaar van de Joden is afhankelijk van de maanstand en valt afhankelijk van de traditie in maart/april of september/oktober.

Slaap nu, mijn Jezuke

Slaap nu mijn Jezuke, sluimer maar zoetjes

Dit kerstliedje was mij compleet onbekend. De kracht van het liedje ligt wat mij betreft meer in de tere melodie dan in de zeer zoete tekst!

Te Bethlehem geboren

Te Betlehem geboren/is ons een kindje klein…

Dit kerstliedje blijft wat mij betreft verbonden aan mijn schoonmoeder. Ik speelde meestal de kerstliedjes aan de eettafel vlak naast de keuken, waar de dames bezig waren met het klaarmaken van het diner. Steevast als Te Bethlehem geboren aan de beurt was, zong ze uit volle borst mee. Dus bij deze dit kerstliedje als hommage aan een prachtig mens!

Herders, hij is geboren

Herders, Hij is geboren/In 't midden van de nacht …

Wederom een kerstliedje dat ik uit mijn kindertijd niet herinner. Ook hier bood de LP Kerstliederen van Herman van Veen en Ton Koopman soelaas. Qua melodie zit er een vrolijke wending in het liedje waarmee je een beetje kunt spelen.

Maria die zoude naar Bethlehem gaan

Maria die zoude naar Betlehem gaan/Kerstavond voor de noene…

Aan dit kerstliedje heb ik persoonlijk geen herinneringen, maar Erna wel! Zij vond het een van de zeurderigste kerstliedjes die ze kende, ze had er nog net geen hekel aan. Gelukkig komt de mildheid met de jaren, ze kon de instrumentale versie waarderen. Opvallend aan de tekst van dit liedje is, dat Maria wat meer aandacht krijgt.

Stille Nacht, Heilige Nacht

Stille Nacht, Heilige Nacht/Davids Zoon, lang verwacht…

Een internationaal bekend kerstlied, dat uit pure nood werd gecomponeerd door Franz Gruber (1787 - 1863), de onderwijzer annex organist van het Oostenrijkse dorpje Oberndorf. Het verhaal vertelt dat uitgerekend op Kerstavond het orgel stuk ging, en dat Gruber zijn gitaar pakte en de melodie bedacht bij een lied waarvan hij de tekst van de kapelaan had gekregen. Zo ontstond Stille Nacht, een melodie die uiteindelijk wereldberoemd werd.

Als kind vond ik het een mooi lied, alhoewel de tekst wel de nodige raadsels opleverde. Wat voor beeld krijg je bijvoorbeeld bij het tekstfragment die miljoenen eens zaligen zal?

Omdat het lied zo bekend was, meende de arrangeur dat hij het moeilijkste arrangement van het boekje kon neerzetten. Lest Best, zeggen we dan!

***

En zo wensen wij –Mark en Erna-  met deze kleine kerstliedjescollectie (het is meer een EP dan een CD geworden) iedereen een fijn en gelukkig kerstfeest en alle goeds in het volgende jaar.

Goodgoan!  zoals ze in Twente zeggen!

In 2014 maakte ik een opname, die je op deze pagina kunt afspelen. Bij het opnemen bleek wel dat ook eenvoudige stukken hun moeite vereisen! Ik deel ze bij deze bij wijze van kerstgroet, je kunt ze op deze pagina afspelen. Doe dat een tegelijk, anders krijg je kakofonie!

Veel luisterplezier met de liedjes en namens de DOS Amigos Homepage een fijne Kerst en een gelukkig nieuwjaar!

Afspelen!

Gloria in Excelsis Deo

Komt allen Tezamen

'T is Geboren het Goddelijk Kind

Hoe leit dit Kindeke

Er is een Roos ontsprongen

Nu zijt Wellekome

De Herdertjes lagen bij Nachte

Slaap nu, mijn Jezuke

Te Bethlehem geboren

Herders, Hij is geboren

Maria zoude naar Bethlehem gaan

Stille Nacht, Heilige Nacht